Dossier
bibliotheek Eindhoven PvdA Eindhoven
Inleiding
De gemeente Eindhoven heft een bezuiniging
doelstelling van 3 miljoen bij de bibliotheek neergelegd. Uitgangspunt van de
bezuiniging is dat de bibliotheekfunctie overeind blijft. Opdracht is om een toekomstbestendig
innovatief profiel voor de bibliotheek te ontwerpen. Eindhoven moet daarbij een zo breed mogelijke laag van de bevolking te voorzien van
onafhankelijk en pluriforme informatie.
In een eerste fase is de gemeente een
experttraject gestart met tal van deskundigen uit de bibliotheek wereld,
onderwijs en het ministerie. Ze heeft de opdracht aan de expertgroep gegeven om
een bibliotheek visie 2015-2020 te maken. De PvdA is bij twee van de drie
expert bijeenkomsten aanwezig geweest en heeft de nodige input geleverd.
De
belangrijkste trends die de expertgroep constateerde waren:
-
Digitaal lezen zit in een
stroomversnelling en gaat ten koste van het fysieke boek
-
Bevorderen van taalvaardigheid en
mediawijsheid verdient veel aandacht
-
De openbare bibliotheek ontwikkelt
zich van boekenverzamelaar en – uitlener naar ‘adviseur’ en gids’.
-
De digitale bibliotheek is een
landelijke verantwoordelijkheid
-
De grens ‘publiek-privaat’ verandert
De
gewenste toekomstige functies:
-
De bibliotheek als partner voor
educatie en media
-
De bibliotheek als kennispartner
De
uittgangspunten hierbij zijn:
-
De bibliotheek blijft
maatschappelijk relevant
-
Bibliotheekfuncties heruitvinden
is noodzakelijk
Adviezen
van de expertgroep
Geadviseerd
twee programmalijnen te volgen:
-
De ontwikkelinng van een educatief
programma op bais waarvan toekomstig alle scholen in het primair onderwijs een jeugdbibliotheek kunnen
hebben, die behalve uit fysieke boeken
ook zal bestaan uit leermiddelen die bijdragen aan de ontwikkeling van
mediawijsheid. Het programma staat garant voor ptimale bevordering van de
leesvaardigheid en het leren omgaan met nieuwe media waaronder het internet.
Het programma gaat verder dan de oorspronkelijke doelstelling om het fystieke
boek dichter bij de jeugd te brengen.
-
De tweede lijn is de ombouw van de
centrale bibliotheek naar een centrum voor media, educatie en persoonlijke
ontwikkeling. Voor de realisatie van deze kenniswerkplaats is aanlsuiting nodig
bij een netwerk van partnerorganisatie die samen borg staan voor de uitvoering.
De beslissing tot uitrol van dit concept zal in april 2013 aan de raad worden
gevraagd. De kosten van een optimale inzet van educatief werkprogramma en
kenniswerkplaats overstijgen het taakstellend budget van 3 mio euro (? Noot – op basis waarvan is dit
geconstateerd?)
De
eerste stippen op de horizon zijn gezet
-
Experimenten op de Berckelhof met
gemengde resultaten
-
Experimenten in het basisonderwijs
(4 scholen) met positieve resultaten
-
De gefaseerde sluiting van 7 wijk
filialen neemt aanvang vanaf 1 januari 2013
-
Ontslag van 20 medewerkers bij de
bibliotheek vooruitlopend op de voorstellen
-
1.588.230 euro beschikbaar gesteld
aan de biliotheek om met een sluitend investerings- en exploitatievoorstel voor
alle 72 schoolpunten te maken
Voorbehoud van de raadscommissie:
Het is onduidelijk in welke mate de raad voor
of tegen het uiteindelijke voorstel zal stemmen. Men ziet het perspectief wel
maar is nog aarzelend in de advisering. Een van de belangrijkste geluiden die
gehoord is dat de bibliotheek ook een ontmoetingsfunctie heeft in de wijken en
dat zo langzamerhand alle plekken waar ontmoetingen in de wijk plaats zouden
kunnen vinden door bezuinigingen
verdwijnen (wijkcentra en bibliotheekfilialen). De wethouder heeft aangegeven
hier zorvuldig naar te kijken en in haar voorstellen mee te nemen.
De wereld verandert snel.
In het afgelopen half jaar hebben zich
belangrijke veranderingen afgespeeld. Ik heb een aantal bibliotheken bezocht
waaronder die van Delft (DOC ), Amsterdam, Almere en Assen. Deze steden hebben
allemaal gekozen voor een robuuste stevige centrale bibliotheek die inspeelt op
de digitale ontwikkelingen. Tal van digitale hulpmiddelen staan ter
beschikking, maar nog belangrijker de informatie is geschikt voor de digitale
hulpmiddelen die iedereen ter beschikking heeft.
In VNG nieuws nr 4 van 2013 staat b.v. een
artikel over de bibliotheek in Assen en hoe die over is gegaan op het digitaal
verleiden.
In de steden zijn de wijkfilialen verdwenen.
In veel gevallen is er een bezorgservice gekomen voor ouderen en/of mensen die
niet in staat zijn naar de centrale bibliotheken te komen. Ook zijn er
alternatieven gekomen zoals boekenkasten in openbare instellingen waar boeken
afgehaald of omgeruild kunnen worden
of afleverpunten bij Bruna’s en Primera’s b.v. De commercieele partijen hebben hier ook baat bij omdat
het meer traffic in hun winkels genereert en dus meer inkomsten. Ook worden
leesclubs, voorleesclubs en dergelijke door de bibliotheken gefaciliteerd. Dit
naast allerlei workshops etc. om nieuwe media goed te leren gebruiken.
Je ziet ook dat inwoners zelf het initiatief
nemen om hun fysieke boeken beschikbaar te stellen aan anderen. Vaak zijn het
senioren die dit soort initiatieven nemen. Soms stelt de gemeente een aantal
boekenkasten ter beschikking in wijkcentra en/of verzorgingscentra en soms
private partijen. Dit soort initiatieven leiden tot nieuwe ontmoetingsplekken.
De overheid neemt een voorsprong op
ontwikkelingen. Op www.bibliotheek-leesmeer.nl
kun je digitale boeken downloaden op je e-reader of je tablet. Tot de zomer is
dit gratis en in het natjaar komen er tweeduizend titels bij. Binnen twee
maanden hebben zich al 25.000 mensen gemeld waarvan 18.000 daadwerkelijk een
digitaal boek zijn gaan lezen. 4000 van deze groep waren nog niet lid van een bibliotheek.
Voor de zomer komt er een E reader op de markt
van tien euro die bijna een jaar op 1 batterijlading te gebruiken is. Een
Duitse ondernemer brengt deze naar de markt in 10 kleuren om het digitaal lezen
een stimulans te geven. Intussen zakken de prijzen van tablets ook enorm.
Veel scholen voor het basisonderwijs werken al
met tablets. Een tabletkist met 20 of meer tablets circuleert in de school om te gebruiken. Vaak
worden deze investeringen gedaan wanneer desktops niet meer voldoen en
vervangen moeten worden.
Schooluitgevers zijn in bezig om in hoog tempo
hun anologe producten geschikt te maken voor de tablet en notebook. De
verwachting is dat binnen twee tot
drie jaar alle analoge producten vervangen worden door digitale. Voor het VO is
dit een opluchting; leerlingen hoeven niet meer met zware boekentassen te
sjouwen.
Het Rijk is bezig met aanpassing van de
bibliotheekwet waardoor het mogelijk is alle boeken digitaal ter beschikking te
stellen. Tot nu toe sputteren uitgevers nog tegen, maar zij zien dat hun
protesten op termijn niet overeind te houden zijn. De bibliotheken zullen in
Nederland met een grote centrale databank verbonden worden waaruit de digitale
boeken verspreid worden.
En nu
verder?
De bibliotheken zijn ooit opgericht om
iedereen kansen te geven om informatie tot zich te nemen en leesvaardigheid te
ontwikkelen. Ze zijn in een tijd opgericht dat boeken ‘duur’ waren en voor veel
mensen onbereikbaar. Inmiddels zijn boeken niet meer ‘duur’ en is
veel informatie al digitaal bereikbaar. Internet heeft informatie voor iedereen
beschikbaar gemaakt. In Nederland is de internetdichtheid inmiddels rond de
76%. . We zijn per persoon ongeveer 10 uur per maand aan het internetten. Hier
is niet opgenomen het gebruik van facebook, twitter etc. In Europa zijn we aan
kop en met de snelle uitrol van glasvezel neemt de dichtheid en het gebruik
alleen maar toe. Ook gratis internet wordt veel gebruikt (van Mac Donalds tot
de openbare ruimte zoals de Eindhovense Binnenstad etc. ). De verwachting dat
dit het gebruik alleen maar zal stimuleren.
Ook het aantal ontmoetingsplekken neemt toe.
Bedrijven als IKEA, HEMA, V@D, AH,
etc. lokken met hun goedkope ontbijtjes en lunches een nieuwe groep naar
hun bedrijven die deze steeds meer als ontmoetingsplek gebruiken. Blijkbaar
genereert deze traffic zoveel meer extra inkomsten (ontbijtjes zijn vaak net
kostendekkend) dat het gebruik gestimuleerd wordt. Daarnaast nemen de plekken
in de wijk af. De vraag is of dit erg is. Ouderen verplaatsen zich blijkbaar
gemakkelijker. De jeugd heeft deze plek niet meer. De vraag ook hier is of in
de nieuwe aanpak de scholen niet de ontmoetingsplekken worden voor moeders en
kinderen. In feite wordt de plaats verplaatst van het filiaal naar de
basisscholen.
Het laatste jaar heb ik frequent diverse filialen bezocht op verschillende tijden en
geconstateerd dat het bezoek heel dun is. Rond sluitingstijden van scholen is
het even druk (combinatie boodschappen doen en bibliotheek bezoeken) maar daar
buiten is het zeer dun. Vaak trof ik lege filialen aan op een enkele oudere na
die de krant las. Ook rond de vakantieperioden is het even druk omdat mensen
boeken meenemen op vakantie. De baten – kosten verhouding is dan een
belangrijke vraag.
Feit is dat de omgeving snel veranderd. Binnen
een jaar tot twee jaar is het meeste aanbod digitaal verkrijgbaar. Gebleken is
dat het lezen op een e-reader en of tablet toeneemt voor mensen met visuele beperkingen zelfs prettiger
is.
